طب سنتي

گل مرواريد يا همان بابونه گاوي (Matricaria chamomilla / Chrysanthemum parthenium در برخي گونه‌ها) يكي از گياهان دارويي بسيار قديمي و پركاربرد در طب سنتي ايران، يونان، هند و حتي طب اروپايي است. اين گل علاوه بر زيبايي‌اش، به خاطر خواص درماني بسيار مورد توجه بوده است.

خواص و كاربردهاي گل مرواريد (بابونه مرواريد) در طب سنتي
آرام‌بخش و خواب‌آور

دم‌كرده گل مرواريد اثر ملايم آرام‌بخش دارد.
براي رفع اضطراب، استرس و بي‌خوابي خفيف مصرف مي‌شده است.
بهبود مشكلات گوارشي

در طب سنتي يكي از بهترين داروها براي نفخ، دل‌پيچه، سوءهاضمه و اسپاسم‌هاي گوارشي به شمار مي‌رود.
براي تقويت معده و كاهش تهوع هم استفاده مي‌شده است.
ضدالتهاب و مسكن طبيعي

گل مرواريد خاصيت ضدالتهابي دارد و در تسكين دردهاي عضلاني، مفصلي و سردردهاي ميگرني مفيد دانسته شده است.
تقويت سيستم ايمني و ضدعفوني‌كننده

دم‌كرده آن در درمان سرماخوردگي، سرفه و عفونت‌هاي خفيف تنفسي به كار مي‌رفته است.
بخور گل مرواريد براي باز كردن مجاري تنفسي توصيه شده است.
سلامت پوست و مو

ضماد يا بخور گل مرواريد براي درمان التهابات پوستي، آكنه و خارش‌ها استفاده مي‌شده است.
شست‌وشوي مو با دم‌كرده آن باعث تقويت ريشه و روشن‌تر شدن رنگ مو مي‌شود.
تنظيم قاعدگي و كاهش دردهاي آن

در طب سنتي، گل مرواريد براي كاهش دردهاي قاعدگي و تنظيم چرخه ماهانه زنان مصرف مي‌شده است.

روش مصرف سنتي
دم‌كرده: يك قاشق چاي‌خوري گل خشك در يك ليوان آب جوش، ۱۰ دقيقه دم كشيده و ميل شود.
بخور: براي باز كردن مجاري تنفسي يا پاكسازي پوست، گل را در آب جوش ريخته و بخار آن استنشاق مي‌شود.
ضماد: گل له‌شده روي زخم‌ها يا التهاب پوستي قرار داده مي‌شود.
شست‌وشو: دم‌كرده براي تقويت مو و شفافيت پوست به‌صورت موضعي به كار مي‌رود.

نكات احتياطي
مصرف بيش‌ازحد ممكن است باعث سردرد يا حالت تهوع شود.
در افراد با حساسيت به گياهان خانواده كاسني (مانند گل آفتابگردان و داوودي) ممكن است واكنش آلرژيك ايجاد كند.
در دوران بارداري بهتر است با احتياط مصرف شود.

گل خورشيدي (در منابع مختلف با نام‌هاي "آفتاب‌گردان زينتي"، "گل هميشه‌باغي"، يا در برخي مناطق به Portulaca grandiflora و گاهي Helianthemum نسبت داده مي‌شود) گياهي است كه هم جنبه‌ي زينتي دارد و هم در طب سنتي به عنوان داروي گياهي استفاده مي‌شده است. اين گل به دليل باز شدن شكوفه‌ها در روز و بسته شدن در شب به "خورشيدي" معروف است.

خواص و كاربردهاي گل خورشيدي در طب سنتي
خنك‌كننده و تب‌بر

در طب سنتي، دم‌كرده‌ي برگ و گل آن براي كاهش تب و گرمازدگي استفاده مي‌شده است.
ضدالتهاب و التيام زخم‌ها

ضماد برگ و گل له‌شده روي زخم‌ها و التهابات پوستي گذاشته مي‌شد تا به بهبود سريع‌تر كمك كند.
براي سوختگي‌هاي سطحي و نيش حشرات نيز كاربرد داشته است.
مفيد براي مشكلات گوارشي

جوشانده‌ي بخش‌هاي هوايي گياه در گذشته براي درمان اسهال خفيف، دل‌پيچه و سوءهاضمه به كار مي‌رفته است.
آرام‌بخش و خواب‌آور ملايم

دم‌كرده گل خورشيدي اثر آرام‌كننده بر اعصاب دارد و براي رفع بي‌خوابي‌هاي خفيف استفاده مي‌شده است.
پاكسازي بدن و خاصيت مدر

در برخي متون طب سنتي، گل خورشيدي به عنوان ادرارآور و كمك‌كننده به دفع سموم بدن شناخته شده است.
تقويت قلب و گردش خون

در برخي نسخه‌ها ذكر شده كه مصرف متعادل دم‌كرده آن مي‌تواند به بهبود ضعف قلبي و گردش خون كمك كند.

روش مصرف سنتي
دم‌كرده: ۱ قاشق چاي‌خوري گل خشك در يك ليوان آب جوش، ۱۰–۱۵ دقيقه دم كشيده و مصرف مي‌شود.
ضماد: گل يا برگ تازه له‌شده روي زخم يا پوست ملتهب گذاشته مي‌شود.
جوشانده: براي تب و مشكلات گوارشي، مقدار كمي برگ يا گل در آب جوشانده و پس از صاف كردن ميل مي‌شود.

نكات احتياطي
مصرف بيش‌ازحد خوراكي ممكن است باعث اسهال يا تهوع شود.
در زنان باردار و شيرده بهتر است با احتياط مصرف گردد.
براي استفاده‌ي درماني داخلي، حتماً بايد گونه‌ي درست (Portulaca grandiflora يا گونه‌هاي مشابه خوراكي) تشخيص داده شود، چون برخي گياهان با نام "خورشيدي" ممكن است خواص يا حتي عوارض متفاوتي داشته باشند.

گل كالانكوآ (Kalanchoe) از خانواده‌ي كراسولاسه (Crassulaceae) است و در طب سنتي برخي كشورها به‌ويژه در آفريقا، هندوستان، برزيل و چين به عنوان گياه دارويي استفاده مي‌شود. در ايران بيشتر به‌عنوان گياه زينتي آپارتماني شناخته مي‌شود، اما در طب مردمي به آن لقب گياه معجزه‌گر داده‌اند.

خواص و كاربردهاي گل و برگ كالانكوآ در طب سنتي
ضدالتهاب و التيام زخم‌ها

برگ له‌شده يا عصاره‌ي كالانكوآ براي درمان بريدگي‌ها، سوختگي‌ها، ورم و التهابات پوستي استفاده مي‌شود.
در طب آفريقايي از آن براي درمان عفونت‌هاي پوستي و التيام سريع‌تر زخم‌ها كاربرد دارد.
ضدميكروب و ضدعفوني‌كننده طبيعي

عصاره برگ خاصيت آنتي‌باكتريال و ضدويروسي دارد و براي شست‌وشوي زخم‌ها و پيشگيري از عفونت استفاده مي‌شود.
كمك به درمان بيماري‌هاي تنفسي

در طب سنتي هندي و چيني از جوشانده برگ براي سرفه، برونشيت و آسم بهره مي‌بردند.
خاصيت خلط‌آور دارد و به پاكسازي ريه كمك مي‌كند.
تقويت سيستم ايمني

به دليل تركيبات فلاونوئيدي و آنتي‌اكسيداني، مصرف محدود آن مي‌تواند در افزايش مقاومت بدن نقش داشته باشد.
كاهش التهاب مفاصل و دردهاي عضلاني

ضماد برگ تازه روي مفاصل ملتهب يا دردناك گذاشته مي‌شود و به كاهش درد كمك مي‌كند.
كمك به سلامت معده و كبد

در طب سنتي، از دم‌كرده ملايم كالانكوآ براي بهبود زخم معده، ورم معده و مشكلات كبدي استفاده شده است.

روش‌هاي مصرف سنتي
موضعي: برگ له‌شده روي زخم، سوختگي يا مفصل دردناك قرار داده مي‌شود.
شربت يا جوشانده: در برخي مناطق، مقدار كمي برگ در آب جوشانده و به‌عنوان داروي سرفه و ضدالتهاب مصرف مي‌شود.
عصاره تازه: آب برگ تازه گاهي براي استعمال خارجي به‌كار مي‌رود.

نكات احتياطي
مصرف خوراكي بيش‌ازحد ممكن است باعث تهوع، اسهال يا مسموميت شود.
برخي گونه‌هاي كالانكوآ حاوي گليكوزيدهاي قلبي هستند كه در دوز بالا براي قلب خطرناك است.
در زنان باردار، شيرده و كودكان توصيه به مصرف داخلي نمي‌شود مگر با نظر متخصص طب سنتي.
استفاده مطمئن‌تر اين گياه بيشتر به‌صورت موضعي است.

گل شقايق آتشين (كه معمولاً به گونه‌هاي Papaver rhoeas يا Papaver orientale نسبت داده مي‌شود) در طب سنتي جايگاه ويژه‌اي داشته است. اين گياه با گلبرگ‌هاي سرخ و چشم‌نواز، هم جنبه‌ي زينتي دارد و هم از قديم به‌عنوان داروي گياهي در مناطق مختلف دنيا مورد استفاده بوده است.

خواص و كاربردهاي گل شقايق آتشين در طب سنتي
آرام‌بخش و خواب‌آور ملايم

دم‌كرده گلبرگ‌هاي شقايق اثر آرام‌كننده بر اعصاب دارد.
در گذشته براي درمان بي‌خوابي خفيف و كاهش اضطراب تجويز مي‌شده است.
بهبود سرفه و بيماري‌هاي تنفسي

در طب سنتي، گلبرگ‌هاي خشك‌شده شقايق به‌عنوان نرم‌كننده سينه و ضدسرفه استفاده مي‌شده است.
شربت گل شقايق براي رفع گرفتگي صدا، سرماخوردگي و التهاب گلو به‌كار مي‌رفته است.
ضدالتهاب و تسكين درد

از دم‌كرده يا ضماد گل براي كاهش التهاب‌هاي سطحي و دردهاي خفيف استفاده مي‌كردند.
خون‌ساز و تقويت‌كننده بدن

در برخي منابع آمده كه مصرف شربت يا دم‌كرده گل شقايق به افزايش نشاط و تقويت خون كمك مي‌كند.
تنظيم قاعدگي

در متون طب سنتي، شقايق براي كاهش دردهاي قاعدگي و تنظيم چرخه‌ي ماهانه زنان مورد استفاده قرار مي‌گرفته است.
كاربرد پوستي

ضماد گلبرگ‌هاي تازه شقايق براي التيام زخم‌ها، تاول‌ها و سوختگي‌هاي خفيف به‌كار مي‌رفته است.

روش مصرف سنتي
دم‌كرده گل: ۵–۱۰ گرم گلبرگ خشك را در يك ليوان آب جوش دم كنيد و روزي ۱–۲ بار ميل كنيد.
شربت شقايق: گلبرگ‌هاي تازه را با شكر يا عسل مي‌جوشانند تا شربت غليظ تهيه شود؛ براي سرفه و سرماخوردگي استفاده مي‌شود.
ضماد: له‌شده گل تازه روي زخم يا محل التهاب گذاشته مي‌شود.

نكات احتياطي
گل شقايق با خشخاش (Papaver somniferum) متفاوت است و اثرات اعتيادآور آن را ندارد، ولي به دليل وجود آلكالوئيدها، مصرف بيش‌ازحد ممكن است باعث خواب‌آلودگي شديد يا ناراحتي معده شود.
در زنان باردار و كودكان بايد با احتياط مصرف شود.
هميشه از گونه‌ي درست (شقايق آتشين خوراكي) استفاده شود، چون بعضي گونه‌هاي خانواده خشخاش‌ها سمي‌اند

گل كاغذي (Bougainvillea) كه در ايران به نام‌هاي "گل كاغذي" يا "گل كاغذينه" شناخته مي‌شود، بيشتر به‌عنوان گياه زينتي پرورش داده مي‌شود، اما در طب سنتي هند (آيورودا)، چين و برخي مناطق جنوب آسيا و آمريكاي لاتين براي خواص دارويي هم استفاده شده است.

خواص و كاربردهاي گل كاغذي در طب سنتي
ضدسرفه و بهبود مشكلات تنفسي

دم‌كرده گل كاغذي به‌عنوان درمان سنتي براي سرفه، گلودرد، برونشيت و آسم استفاده مي‌شود.
خاصيت خلط‌آور دارد و به پاك‌سازي مجاري تنفسي كمك مي‌كند.
تقويت سيستم ايمني

برخي منابع سنتي معتقدند كه مصرف چاي گل كاغذي مقاومت بدن را در برابر بيماري‌هاي ويروسي و سرماخوردگي بالا مي‌برد.
كنترل قند خون

در طب آيورودا، از عصاره برگ يا گل كاغذي براي كاهش قند خون و كمك به بيماران ديابتي استفاده شده است.
ضدالتهاب و التيام زخم‌ها

برگ‌ها و گل له‌شده روي زخم يا پوست ملتهب گذاشته مي‌شود تا به كاهش التهاب و تسريع ترميم كمك كند.
تنظيم قاعدگي

در برخي متون سنتي، از دم‌كرده گل كاغذي براي تنظيم چرخه قاعدگي و كاهش دردهاي قاعدگي نام برده شده است.
كمك به دستگاه گوارش

دم‌كرده گل كاغذي به رفع سوءهاضمه و درد معده كمك مي‌كند.

روش مصرف سنتي
چاي گياهي: تعدادي گل تازه يا خشك را در آب جوش ريخته و ۱۰ دقيقه دم كنيد، سپس صاف كرده و ميل كنيد.
استعمال موضعي: برگ يا گل له‌شده روي زخم يا التهاب پوستي گذاشته مي‌شود.
جوشانده برگ: در طب سنتي براي كاهش قند خون و تقويت معده استفاده شده است.

نكات احتياطي
مصرف زياد مي‌تواند باعث ناراحتي معده يا اسهال شود.
در بارداري و شيردهي بهتر است با احتياط و زير نظر متخصص مصرف شود.
تماس مستقيم شيره گياه با پوست ممكن است در برخي افراد حساسيت ايجاد كند.

گل ياس زرد (كه در طب سنتي با نام‌هايي مثل يدعان، ياسمن زرد يا ياسمين زرد شناخته مي‌شود) گياهي خوش‌بو و زينتي است كه در برخي مناطق ايران و طب سنتي آسيايي و مديترانه‌اي براي اهداف درماني هم استفاده شده است.

كاربردها و خواص گل ياس زرد در طب سنتي
آرام‌بخش و رفع تنش عصبي

بوي گل ياس زرد خاصيت آرام‌بخش دارد و در رفع اضطراب، استرس و افسردگي خفيف مؤثر دانسته شده است.
گاهي به صورت عطر يا روغن در رايحه‌درماني به كار مي‌رود.
كمك به خواب

دم‌كرده گل يا استفاده از رايحه آن مي‌تواند به بهبود بي‌خوابي كمك كند.
ضدالتهاب و تسكين درد

در طب سنتي، از ضماد يا روغن ياس زرد براي كاهش دردهاي مفصلي و التهابات موضعي استفاده مي‌شده است.
تقويت‌كننده قلب و گردش خون

در برخي منابع قديمي، مصرف جوشانده گل ياس زرد براي تقويت قلب و بهبود جريان خون توصيه شده است.
تقويت معده و كمك به هضم

مصرف محدود دم‌كرده آن مي‌تواند نفخ و سوءهاضمه را كاهش دهد.
كاربرد پوستي و زيبايي

روغن گل ياس زرد به‌عنوان نرم‌كننده و جوان‌كننده پوست استفاده مي‌شود و براي كاهش چين‌وچروك و رفع خشكي پوست توصيه شده است.

نحوه مصرف سنتي
دم‌كرده: ۱ قاشق چاي‌خوري گل خشك در يك ليوان آب جوش، ۱۰–۱۵ دقيقه دم كشيده و ميل شود.
روغن گل ياس زرد: با خيساندن گل‌ها در روغن كنجد يا زيتون تهيه مي‌شود و براي ماساژ يا استعمال پوستي استفاده دارد.
بخور يا رايحه‌درماني: استنشاق بوي گل يا اسانس آن براي آرامش اعصاب.

نكات احتياطي
مصرف خوراكي زياد ممكن است باعث سردرد يا حالت تهوع شود.
در زنان باردار و شيرده بهتر است با احتياط و مشورت پزشك استفاده شود.
اسانس غليظ ياس زرد ممكن است در برخي افراد حساسيت پوستي ايجاد كند.

گل ساعتي يا پاسيفلورا (Passiflora incarnata و گونه‌هاي ديگر) يكي از گياهان دارويي شناخته‌شده در طب سنتي و همچنين در طب مكمل امروزي است. اين گياه علاوه بر زيبايي گل‌هاي خاص خود، به دليل تركيبات فعالش از گذشته كاربرد درماني داشته است.

كاربردها و خواص گل ساعتي در طب سنتي
آرام‌بخش و ضد اضطراب

در طب سنتي و امروزي، گل ساعتي يكي از گياهان مهم براي كاهش استرس، اضطراب و بي‌قراري شناخته مي‌شود.
دم‌كرده آن به عنوان آرام‌بخش ملايم توصيه مي‌شده است.
كمك به خواب

در متون سنتي از آن براي درمان بي‌خوابي استفاده شده است.
عصاره گل ساعتي مي‌تواند كيفيت خواب را بهبود دهد و فرد راحت‌تر به خواب برود.
تسكين درد و اسپاسم

گل ساعتي داراي خاصيت ضداسپاسم است و براي گرفتگي‌هاي عضلاني، دل‌پيچه و دردهاي عصبي به كار مي‌رفته است.
تقويت اعصاب و قلب

در برخي نسخه‌هاي طب سنتي، براي تقويت اعصاب و بهبود ضربان‌هاي نامنظم قلب، مصرف پاسيفلورا توصيه شده است.
كاهش فشار خون

مصرف منظم و كنترل‌شده دم‌كرده گل ساعتي ممكن است به كاهش فشار خون خفيف كمك كند.

روش مصرف در طب سنتي
دم‌كرده (چاي گياهي): ۱ قاشق چاي‌خوري گل خشك‌شده در يك ليوان آب جوش، ۱۰ دقيقه دم‌كشيده و قبل از خواب يا در مواقع اضطراب مصرف مي‌شود.
تincture يا عصاره: در دوزهاي كم استفاده مي‌شود (امروزه بيشتر در داروهاي گياهي موجود است).

نكات احتياطي
مصرف بيش‌ازحد ممكن است باعث خواب‌آلودگي، گيجي يا كاهش فشار خون شود.
در زنان باردار، شيرده و كودكان خردسال بدون مشورت پزشك نبايد مصرف شود.
مصرف هم‌زمان با داروهاي آرام‌بخش و خواب‌آور (مثل ديازپام يا زولپيدم) مي‌تواند اثر خواب‌آوري را بيش‌ازحد تقويت كند.

گل اطلسي (Petunia) گياهي زينتي از خانواده Solanaceae است كه بيشتر به خاطر زيبايي گل‌هاي متنوع و رنگارنگش شناخته مي‌شود. در منابع طب سنتي ايراني و همچنين در برخي متون طب مردمي ساير كشورها، براي اين گياه خواص دارويي نيز ذكر شده است؛ هرچند استفاده درماني آن نسبت به گياهان دارويي رايج كمتر است.

كاربردها و خواص گل اطلسي در طب سنتي
تسكين درد و التهاب

در برخي منابع آمده كه دم‌كرده گل اطلسي مي‌تواند خاصيت ضدالتهابي و آرام‌بخش داشته باشد و براي كاهش دردهاي عمومي بدن مفيد است.
آرام‌بخش و خواب‌آور ملايم

به دليل تركيبات آرام‌كننده در خانواده بادنجانيان، گفته مي‌شود كه مصرف محدود آن ممكن است به كاهش استرس و بهبود خواب كمك كند.
كمك به هضم و مشكلات معده

در برخي نسخه‌هاي طب سنتي، از جوشانده برگ يا گل اطلسي براي بهبود سوءهاضمه و دل‌پيچه استفاده مي‌شده است.
كاربرد در التيام زخم‌ها

استعمال موضعي له‌شده گل يا برگ اطلسي روي زخم‌ها يا نواحي ملتهب پوست به عنوان ضدالتهاب و التيام‌دهنده ذكر شده است.
مدر و دفع مواد زائد

برخي متون طب گياهي، اطلسي را داراي خاصيت مدر (ادرارآور) مي‌دانند كه مي‌تواند به پاك‌سازي بدن كمك كند.

نكات مهم و احتياط
چون اطلسي از خانواده بادنجانيان است، برخي گونه‌ها ممكن است داراي آلكالوئيدهاي سمي باشند. بنابراين مصرف خوراكي آن بايد با احتياط و تحت نظر متخصص طب سنتي يا گياه‌درماني باشد.
مصرف بي‌رويه مي‌تواند باعث تهوع، سرگيجه يا ناراحتي معده شود.
استفاده رايج اطلسي بيشتر زينتي است و خواص دارويي آن نسبت به گياهان دارويي شناخته‌شده كمتر مورد مطالعه علمي قرار گرفته است.